Het werken met familieopstellingen is enkele decennia geleden door Bert Hellinger ontwikkeld. Hellinger ontdekte dat familieleden een bepaalde eenheid vormen, waarbinnen zekere wetmatigheden gelden. Ook is er een ordening tussen de familieleden. De ordening en wetmatigheden zijn in het verleden niet altijd geëerbiedigd, waardoor verwarring is ontstaan en de familieleden niet meer in hun kracht staan. We spreken dan van verstrikkingen. Het werken met familieopstellingen blijkt een krachtige werkwijze die helderheid geeft en een diepe heling op zielsniveau tot stand brengt.
In plaats van de term "Familieopstellingen" wordt ook wel "Systemische Opstellingen" gebruikt. Dit is een verwijzing naar de opvatting dat een familie als een systeem kan worden beschouwd met eigen wetmatigheden.
Ieder mens maakt deel uit van een familiesysteem. Dit systeem omvat het huidige gezin of relatie, eventuele kinderen, het gezin van herkomst, ooms, tantes en (over)grootouders. Ook vroegere geliefden van familieleden en slachtoffers van geweld of groot onrecht die door leden zijn begaan horen tot het systeem. Alle leden zijn bewust of onbewust met elkaar verbonden. Elk lid heeft het recht om erbij te horen. Er geldt een natuurlijke rangorde en er wordt gestreefd naar een balans tussen geven en nemen.
Het kan zijn dat de balans binnen het familiesysteem verstoord. Een kind tracht deze balans vaak - vanuit liefde - te herstellen. Dit gebeurt onbewust en heeft consequenties voor het kind, omdat het de rol van oudere inneemt en daardoor geen kind meer kan zijn. Voorbeelden zijn: om een vroeg gestorven ouder werd onvoldoende gerouwd, onbewust wil het kind ook niet meer leven en wordt (chronisch) ziek. Als de moeder emotioneel niet beschikbaar is kan een dochter haar plaats innemen en komt dan naast haar vader te staan. Als een lid van de familie een zwaar lot draagt neemt een kind deze last vaak over.
Een verstrikking zoals bij de genoemde voorbeelden kan ook op latere leeftijd nog een grote rol spelen. Een verstrikking belemmert ons om te leven vanuit onze authentieke kracht en eigenheid. We ervaren dat iets ons telkens weer tegenhoudt. Dit kan zich uiten in problemen of onvrede op ons werk, in onze relaties en huwelijk.
We werken in groepen van maximaal circa 12 à 16 personen. Degene die een opstelling wil maken stelt zijn vraag of zegt aan welk thema hij wil werken. Ook geeft hij informatie over bijzondere gebeurtenissen in de familie, zoals vroeg gestorven personen, ongelukken, ernstige ziektes, oorlogsverleden, zelfmoord, incest, emigratie, etc. Op basis van de vraag en de informatie bepalen we met welke familieleden de opstelling het beste gemaakt wordt.
De opsteller kiest representanten voor zichzelf en zijn familieleden en geeft ze een plaats in de ruimte. De representanten gaan gevoelens ervaren van de werkelijke personen. De opstelling komt tot leven en de dynamiek van de verstrikking wordt zichtbaar. Stap voor stap wordt dan gezocht naar een oplossing. Zo kan de vroeg gestorven ouder worden geëerd, de moeder haar plek innemen en het zware lot aan de juiste persoon worden teruggegeven.
Aan het einde van de opstelling is er vaak een voelbare opluchting en ervaren de familieleden rust en harmonie. Een opstelling brengt heling op zielsniveau, niet alleen voor jezelf, ook voor de andere familieleden. Het effect kan zijn dat het contact met je ouders of partner verbetert, dat je meer vrede krijgt met je werksituatie of dat (haast onverklaarbaar) een broer of zus na lange tijd weer van zich laat horen.
In plaats van de familie van afkomst kan ook een bepaalde vraag of thema opgesteld worden. Dit werkt hetzelfde als familieopstellingen, alleen worden er representanten voor abstracte dingen, thema's of subpersoonlijkheden ingezet. Soms blijkt tijdens de opstelling dat een opgesteld ding of thema verwijst naar een natuurlijke persoon, waardoor het alsnog een familieopstelling wordt.
Bij een organisatieopstelling worden (representanten voor) personen uit een werksituatie opgesteld. Hiermee wordt helderheid verkregen over bepaalde vragen of moeilijkheden in de organisatie.
De workshops familieopstellingen zijn er voor alle mensen die een vraag of probleem hebben, tegen iets aanlopen waar ze niet uitkomen of gewoon nieuwsgierig zijn. Thema's kunnen van velerlei aard zijn, bijvoorbeeld geen plaats voelen binnen het gezin, (onverklaarbare) angsten, moeilijk keuzes kunnen maken, ergens aan beginnen en nooit iets afmaken, conflicten op het werk, (chronische) ziektes, (seksueel) misbruik, onvrede over relaties.
Als je nog nooit aan een workshop familieopstellingen hebt meegedaan is het goed om eerst een keer alleen representant te zijn alvorens zelf een opstelling te maken. Representant zijn is een bijzondere ervaring die ook inzicht geeft in het eigen familiesysteem. Jouw thematiek blijkt vaak verwant te zijn aan die van de persoon die je representeert.